UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag


Tijdens de Algemene Vergadering van de UNESCO op 27 oktober 1980 in Belgrado werd een ‘Aanbeveling voor het vrijwaren en behoeden van bewegende beelden’ opgesteld. Dit was wereldwijd gezien een vroeg teken van goede intenties rondom het behoud van het wereld audiovisueel erfgoed.
 
Wat heeft dit opgeleverd? Een kwart eeuw later werd in 2004 een evaluatie en effectmeting gepubliceerd in de tweede versie van de nota Philosophy of Audiovisual Archiving (Ray Edmondson, ed, 2004). UNESCO kon toen terugkijken op diverse succesvolle initiatieven.
In 1992 werd bijvoorbeeld het project ‘Memory of the World’ gelanceerd, waarbij ook aandacht was voor een wereldlijst van bedreigd nationaal filmerfgoed.
In dit kader nam UNESCO in 1995 in samenwerking met partners uit het werkveld het initiatief voor een internationaal programma, getiteld ‘Let’s Save the Cinematic Heritage’, in het bijzonder gericht op de ontwikkelingslanden.
In 1995 werd ook het ‘UNESCO Fund for the Safeguarding of the Film Heritage’ opgericht.
 
De UNESCO heeft eind van de jaren negentig een optelsom gemaakt van de hoeveelheid filmmateriaal dat wereldwijd restauratie behoeft. Dit resulteerde in een indrukwekkend getal: 250.000 kilometer film, ofwel tien procent van al het filmmateriaal dat wereldwijd in 538 filmarchieven ligt opgeslagen.
 
De UNESCO heeft de beleidslijn van het behoud van het wereld audiovisueel erfgoed voortgezet, onder andere door medewerking aan het project ‘Archives at Risk’, vanaf februari 2006.
 
In 2005 introduceerde UNESCO de jaarlijkse viering van de ‘Wereld audiovisueel erfgoeddag’ op 27 oktober. De insiders herkennen hierin de datum van de Algemene Vergadering waarin de ‘Aanbeveling voor het vrijwaren en behoeden van bewegende beelden’ werd opgesteld.
 
"Fading Heritage - we can save it"
(Message from Mr Koïchiro Matsuura, Director-General of UNESCO on the occasion of the World Day for Audiovisual Heritage,  27 October 2009):
“On World Day for Audiovisual Heritage 2009, I would like to reflect on the faded legacy of film, television and radio recordings that we may be transmitting to future generations. These media are the instruments that convey our ideas and creativity as well as being the very foundation of modern civilization. They take a variety of forms: moving or still images; oral or musical records and can exist on analogue ordigital carriers. These are the documents that have defined the 20th century, providing new means of cultural expression, and new methods of creating and accessing knowledge. They transcend linguistic and geographic borders, and they offer an immediacy in communication that has a high potential to reach all audiences. Accessible to all, our audiovisual heritage is an integral component of contemporary society.
Yet, the continued existence of this heritage is threatened and every day important losses are recorded. This may arise from ignorance, neglect, physical decay or deliberate destruction, but whatever the cause, one overriding fact holds true: all audiovisual heritage carriers are doomed. Only the rate at which they disappear can be arrested. Their deterioration is often not rapid, but rather a slow fade into nothingness. They can be saved before they reach this point of no return, but urgent measures must be taken. To this end, UNESCO, along with partners such as the Coordinating Council of Audiovisual Archive Associations (CCAAA), has taken a leading role in acting to protect and prolong the life expectancy of sound and moving images.
In 2005, UNESCO's General Conference proclaimed 27 October as the World Day for Audiovisual Heritage in order to raise public awareness of these documents as integral components of national identity and to spearhead efforts for their protection. Since then, this Day has been observed around the world, through activities that bring images and sounds to life, and thus prevent them from fading beyond recovery. The complexities of safeguarding audiovisual heritage can be daunting given the need for extensive financial, technical, human and political solutions. However, not taking action is not an option since this will inevitably contribute to further losses of our heritage and an impoverishment of the global identity. On World Day for Audiovisual Heritage 2009, let us commit to redoubling our efforts to preserve this unique and universal testimony of recent decades for future generations.”
Koïchiro Matsuura
 
In Nederland heeft het EYE Film Instituut Nederland de viering van de Wereld audiovisueel erfgoeddag opgepakt.

Het UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag programma in 2009 in EYE:
In 2009 werd een compilatieprogramma van twaalf films uit 1909 vertoond, samengesteld en ingeleid door Elif Rongen-Kaynakçi en live begeleid door pianist Wim van Tuyl.

Het UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag programma in 2010 in EYE:
“Op woensdag 27 oktober 2010 vindt in EYE een speciale filmvertoning plaats in het kader van de Unesco Audiovisueel Erfgoeddag. Deze dag wordt sinds 2005 jaarlijks over de hele wereld georganiseerd, om het historisch belang van audiovisuele media en de conservering daarvan te onderstrepen.
De voorstelling bestaat uit een compilatie van korte films uit 1910, afkomstig uit de EYE-collectie. Op het programma staan onder andere de eerste verfilming van ‘Anna Karenina’, beelden van een demonstratievlucht van de Nederlandse luchtvaartpionier Clement van Maasdijk en de dagenlange overstroming van Parijs.
De films worden ingeleid door stille-filmspecialist Elif Rongen-Kaynakçi, met achtergrondinformatie over de periode en bijzonderheden over de restauratie van stille films. De voorstelling wordt live op piano begeleid door Wim van Tuyl.
Sandra den Hamer, directeur van EYE, opent de avond samen met Jan Bos, commissievoorzitter Nederlandse voordrachten voor het Unesco Memory of the World Register.” 
Zie ook: www.nrcnext.nl/blog/2010/10/27/vandaag-is-het-de-vierde-unesco-audiovisueel-erfgoeddag/.

Het UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag programma in 2011 in EYE:
In mei 2011 werd de Desmet collectie opgenomen in de 'UNESCO Memory of the World Register'.  Op 27 oktober 2011 werd daarom uit de Desmet collectie de film PADRE (Giovanni Pastrone, 1912) vertoond, op meesterlijke wijze begeleid door Martin de Ruiter (piano) en Jacob Plooij (viool), Vera van der Bie (viool), Isabella Petersen (altviool) en Annie Tangberg (cello). De score was gebaseerd op het partiturenarchief van EYE. Het voorprogramma bestond uit twee korte films: TRIPOLI (documentaire, 1912) en LE HOMARD (Léonce Perret, 1912) en een presentatie van EYE archivaris Piet Dirkx over de betekenis van Desmet voor de bioscoopcultuur en de verbijsterende hoeveelheid documenten die het Desmet-bedrijfsarchief bevat. De collectie is sinds 1957 in beheer van het Filmmuseum (nu EYE Film Instituut Nederland).
In de middag was een besloten voorstelling georganiseerd voor genodigden, met een inleiding van Mark Paul Meijer en een presentatie van Soeluh van den Berg over de Desmet-affichescollectie. Daarna volgde vertoningen van een recente conservering en een ‘top hit’ uit de Desmet-filmcollectie, ingeleid door Elif Rongen.

Het UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag programma in 2012 in EYE:
Vertoning van DE BERTHA (Louis Chrispijn sr. 1913) en korte films, muzikale begeleiding door Wim van Tuyl (piano).
 
“ Op 27 oktober neemt EYE deel aan de wereldwijde UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag. Hoofdfilm is de verloren gewaande De Bertha (1913). Op deze dag komen ook onze voorouders weer tot leven op het witte doek. We zijn onder andere deelgenoot van bijzonder ijsplezier op de Zuiderzee bij Monnickendam.
De wereldwijde UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag wordt sinds 2005 jaarlijks georganiseerd, om het belang van conservering en restauratie van film onder de aandacht te brengen. Hoogtepunt op 27 oktober is de vertoning om 16.00 van de vroege Nederlandse stille film De Bertha (Louis Chrispijn sr., 1913, live begeleiding door Wim van Tuyl), met filmster Annie Bos in de hoofdrol. Regisseur Chrispijn sr. draaide fraaie buitenopnamen van de haven van IJmuiden en Haarlem. De Bertha, die tot voor kort te boek stond als verloren, is in 2011 teruggevonden en gerestaureerd met behoud van de originele kleurtinten.
De vertoning van De Bertha wordt omlijst door korte stille films met unieke beelden uit 1912. Voorafgaand  aan het programma vertelt EYE-collectiespecialist Elif Rongen-Kaynakçi over de bijzondere problemen die zich voordoen bij het restaureren van films uit de begintijd van de cinema.”
 
Het UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag programma in 2013 in EYE:
Vertoning van SIGNORI GIURATI (Giuseppe Giusti, 1916), met muzikale begeleiding door Martin de Ruiter (piano,soundtrack) en Pien Straesser (sopraan).
 
Ter gelegenheid van de UNESCO Audiovisueel Erfgoeddag vertoont EYE een klassieker van de vroege Italiaanse cinema, Signori giurati. Deze film uit 1916 dook op in een verzameling van 750 titels die de familie Ennik in de jaren negentig aan het Filmmuseum schonk. De Collectie Ennik bevat unieke kopieën, waaronder de verloren gewaande film Majoor Frans (1916) van Maurits Binger en het ironische melodrama La belle dame sans merci (1920) van Germaine Dulac. Deze nitraatprints en andere vergeten Italiaanse, Franse en Duitse films uit de stille-filmperiode zijn door EYE gerestaureerd en op internationale festivals gepresenteerd.
Ook Signori giurati uit 1916, waarvan de sfeer en verwikkelingen doen denken aan Stanley Kubricks Eyes Wide Shut, is zo’n zelden vertoonde parel. Regisseur Giuseppe Giusti schetst de handel en wandel van Lina Santiago, archetypische femme fatale, die met haar  geliefde Dr. Nancey een opiumkit bestiert. Als de arts in opspraak raakt, laat Lina hem vallen, huwt markies De Saint Vallier en verleidt koelbloedig diens zoon. Voor de hoofdrol koos Giusti Fabienne Fabrèges die destijds furore maakte als ‘gran signora del gesto’. De markies wordt vertolkt door Spaanse acteur Bonaventura Ibáñez, die in 1930 opnieuw een  decadente markies speelde in L’âge d’or van Luis Buñuel.
Met films als Padre (1912) en In pasto ai leoni (1912) geldt Signori giurati als voorbeeld van het Italiaanse melodrama, een genre dat exemplarisch is voor het technisch vernuft van de vroege twintigste-eeuwse cinema. De kleuren, het breed opgezette acteerwerk, de sets, de kostuums en de special effects zijn een lust voor het oog.”

Bronnen:

  • Klaue, Wolfgang, ‘De Unesco en de bewegende beelden’, Unesco Koerier nr 134 (oktober 1984), pp 32-33. Deze editie van de Unesco Koerier is een themanummer over filmarchivering, getiteld ‘de eeuwige film’, verschenen in 27 talen.
  • Fédération Internationale des Archives du Film (FIAF), Report on the moving image heritage: Survey on the implementation of the Unesco 1980 recommendation for the saveguarding and preservation of moving images, London: FIAF, 1989.
  • Edmondson, Ray, Audiovisual Archiving, Philosophy and Principles. (Commemorating the 25th anniversary of the UNESCO Recommendation of the Safeguarding and Preservation of Moving Images). Paris: Unesco, 2004. URL: http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=15592&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html.
  • UNESCO General Conference Resolution on the World Day for Audiovisual Heritage (33rd General Conference Resolution 33C/Resolution 53) 5 October 2005. URL: http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001411/141139e.pdf.

 
Zie op mijn website ook: